Misschien heb je de leus weleens voorbij zien komen bij een bekende afvalverwerker: “Afval bestaat niet”. De recycle gedachte erachter is mooi, maar wie een poosje rondwandelt in Valkenburg aan de Geul kan niet anders concluderen dan dat afval wel bestaat. De kerstmarktperiode is in volle gang. Valkenburg op zijn mooist. Daar kunnen we trots op zijn en op de ondernemers die daar hard voor werken. Maar we kunnen er niet omheen dat het impact heeft op de leefbaarheid. In 2024 is er een onderzoek gepubliceerd waaruit, gelukkig, bleek dat de meeste mensen in Valkenburg blij zijn met het toerisme. Inwoners zijn zich bewust van de positieve effecten van toerisme en recreatie en laten deze zwaarder laten dan de negatieve effecten zoals drukte.

Maar een meerderheid ervaart ook overlast. Niet verrassend staat verkeersproblematiek bovenaan het lijstje ergernissen, maar ook zwerfafval bleek een doorn in het oog van de inwoners. Waarschijnlijk ook van de ondernemers die graag zien dat de openbare ruimte netjes is. Dat laatste is de verantwoordelijkheid van het lokale bestuur. Als je de lusten wilt van het toerisme, dan moet je ook de lasten aanpakken. Afval ophalen is zogenaamd ‘goed geregeld ‘ in het afvalcontract. Een papieren waarheid natuurlijk. Als je zoveel toeristen wilt ontvangen en de vrijetijdseconomie wilt laten floreren, moet je daar je afval beleid op aanpassen. Wij zijn, gelukkig, geen doorsnee gemeente maar dat vraagt op sommige gebieden wel om maatwerk. Een tandje bijzetten dus, want tijdens toeristische piekmomenten voldoet ons afvalbeleid niet.

Prullenbakken stromen over. We zien veel afval en sigarettenpeuken op straat en op andere plekken waar ze niet horen. Zelfs grof vuil dat keurig via de Buitenbeter app wordt gemeld, staat er na twee weken nog en dient als gelegenheidsprullenbak waar steeds meer afval op en bij wordt gezet. Dit gaat ten koste van de leefbaarheid en ook van de vrijetijdseconomie zelf. Wat voor indruk laten wij zo achter? Je kunt een hele stad van lichtjes en kerstdecoratie voorzien, maar het is een no-brainer dat je moet zorgen dat je de openbare ruimte ook opgeruimd houdt. Aanbevelingen van de onderzoekers uit 2024 zijn niet meegenomen in uitvoering. Zij pleitten er toen al voor om de openbare ruimte in Valkenburg slim in te richten en het de bezoeker zo makkelijk en aantrekkelijk mogelijk te maken om het juiste gedrag te vertonen.

Verkeersproblematiek is iets dat je niet eenvoudig kunt oplossen. (Zwerf) afval is een ander verhaal. Dat zou zelfs ‘laaghangend fruit’ genoemd kunnen worden, een term die met woorden als dagdagelijks, klankborden en doorcommuniceren thuishoort in raadskamer-bingo, en vooral een term waar de politiek dol op is omdat je relatief snel en makkelijk zichtbare resultaten kunt behalen. De keerzijde is dat als je het laat hangen het rot wordt. Je kunt er op rekenen dat wel een of andere politieke partij foto’s gaat maken voor op social media. Daar kun je dan als bestuur over gaan mopperen. Je kunt ook reflecteren en zoeken naar oplossingen.

De PGP heeft de afgelopen jaren veel vragen gesteld over (zwerf) afval tijdens vergaderingen. Buiten de impact op de vrijetijdseconomie en op de leefbaarheid, heeft zwerfafval namelijk ook een enorme impact op de natuur. Afval heeft een lange afbraaktijd, komt terecht in bodem en water en zo raakt onze leefomgeving vervuild. Onze vragen werden weleens naar het stoepje van een buurman wethouder geveegd, waardoor beantwoording op zich liet wachten. Nooit kwamen er constructieve antwoorden. Nee, er konden geen prullenbakken bij (al helemaal geen gescheiden afvalbakken want dat kost geld). Het initiatief Valkenburg Sprokkelt werd begin van deze raadsperiode direct al bij het afval gezet. Had die relatie warm gehouden zodat we vrijwilligers in deze drukke periodes hadden kunnen vragen om juist op die toeristische hotspots te sprokkelen. Ik weet zeker dat er ondernemers bereid zijn om deze vrijwilligers in ruil iets lekkers aan te bieden. Win-win. Maar de gemeente wilde er, heel ongelukkig, niets mee en weigerde om ook maar een kopje koffie aan de vrijwilligers te serveren, want ‘ze krijgen al afvalzakken en grijpstokken’.

Pak de regie alsnog terug! Laten we dit niet ‘parkeren’ tot na de verkiezingen, want afval bestaat wel. Kijk maar naar onze foto’s …